Przyroda, to co lubię – ćwiczenia, materiały i odpowiedzi dla uczniów

Odkrywaj przyrodę i poznawaj ją z bliska

Skorzystaj z poniższych pomysłów na ćwiczenia, materiały i działania, by pomóc uczniom lepiej poznać przyrodę. Dzięki nim rozwiną ciekawość i spostrzegawczość, a także nauczą się szanować rośliny oraz zwierzęta.

• Obserwuj przyrodę w swojej okolicy. Wybierz się do lasu, parku, nad rzekę lub na łąkę, a przy tym wypatruj roślin, zwierząt i ich śladów. Notuj spostrzeżenia, a następnie porównuj zmiany zachodzące w różnych porach roku i środowiskach, takich jak las liściasty, bór, góry, pole, jezioro czy miasto.
• Prowadź przyrodniczy zeszyt. Rysuj dostrzeżone organizmy, zapisuj ich nazwy i opisuj zachowania. Możesz również fotografować motyle oraz inne gatunki z regionu, ale korzystaj tylko z własnych zdjęć lub materiałów, na których wykorzystanie masz zgodę.
• Czytaj i oglądaj materiały edukacyjne. Sięgaj po książki z krótkimi opisami, ilustracjami, planszami i ciekawostkami o roślinach, zwierzętach oraz procesach przyrodniczych. Ponadto biogramy przyrodników i ekologów, takich jak Karol Darwin, Jane Goodall, David Attenborough czy Benedikt Dybowski, mogą zainspirować cię do własnych działań i badań.
• Wykonuj proste doświadczenia. Wyhoduj fasolę i obserwuj jej rozwój, sprawdź, czego potrzebuje roślina, albo poszukaj skamieniałości podczas wycieczki. Zapisuj wyniki i wyciągaj wnioski, a zarazem pamiętaj, by nie niszczyć naturalnych siedlisk.
• Ćwicz spostrzegawczość i twórcze myślenie. Wyszukuj na ilustracjach gatunki wymienione w tekście, narysuj najbliższe otoczenie albo zbuduj małego papierowego podróżnika i wyobraź sobie jego wyprawę. W ten sposób nauczysz się uważniej dostrzegać szczegóły.
• Poznawaj przyrodę przez cały rok. Obserwuj wschód słońca, odwiedź muzeum przyrodnicze lub wybierz się w góry bądź nad morze. Porównuj sezonowe zmiany w różnych miejscach, a także rozmawiaj o wpływie działalności człowieka na życie zwierząt i roślin.

Odkrycia, badania, twórczość i działalność tych osób pomogły lepiej poznać przyrodę oraz zrozumieć, dlaczego trzeba ją chronić. Wśród nich są podróżnicy, naukowcy, pisarki, fotografki i działaczki ekologiczne.

• Franciszek z Asyżu — zakonnik, który kochał zwierzęta i świat natury. Swoją postawą przypominał, że przyrodę warto traktować z szacunkiem i troską.
• Alexander von Humboldt — przyrodnik i podróżnik, jeden z twórców nowoczesnej geografii. Podczas wypraw badał zależności między organizmami, klimatem a środowiskiem.
• Karol Darwin — przyrodnik, którego badania nad różnorodnością życia i ewolucją zmieniły sposób, w jaki rozumiemy rozwój gatunków.
• Benedykt Dybowski — polski przyrodnik, lekarz i podróżnik. Badał między innymi Bajkał, Daleki Wschód i Kamczatkę, a jego prace rozwinęły polską limnologię, czyli naukę o jeziorach.
• Rachel Carson — amerykańska biolożka, która zwracała uwagę na wpływ działalności człowieka na środowisko oraz na potrzebę ochrony przyrody.
• Jane Goodall — badaczka szympansów. Dzięki jej pracy lepiej poznaliśmy zachowania tych zwierząt, a także zwróciliśmy większą uwagę na ich los.
• David Attenborough — przyrodnik i popularyzator wiedzy. W filmach i programach przybliża widzom zwierzęta, rośliny oraz różnorodne środowiska.
• Wangari Maathai — kenijska działaczka ekologiczna i feministyczna, która łączyła troskę o środowisko ze wspieraniem lokalnych społeczności.
• Zofia Kielan-Jaworowska — polska paleontolożka. Badała skamieniałości i poszerzyła wiedzę o dawnych ssakach.
• Urszula Zajączkowska — polska botaniczka i poetka, która łączy naukowe poznawanie roślin z twórczym opowiadaniem o naturze.
• Iwa Momatiuk — polska fotografka przyrody, której zdjęcia opublikował „National Geographic”. Jej praca pokazuje, jak fotografia przybliża ludziom dzikie zwierzęta i ich środowisko.
• Wojciech Mikołuszko i Tomasz Samojlik — autorzy książek przyrodniczych dla dzieci i dorosłych. Mikołuszko opowiada o osobach zasłużonych dla natury, natomiast Samojlik przedstawia przyrodę za pomocą ilustracji, komiksów i opisów zmian zachodzących w różnych miejscach oraz porach roku.

Wykonaj kolejne kroki, aby obserwować, jak przyroda zmienia się wraz z porami roku i w różnych krajobrazach — od lasów i gór po pola, mokradła oraz miasta.

1. Wybierz porę roku i krajobraz. Zacznij od konkretnego zestawienia, na przykład wczesnej wiosny w lesie liściastym albo pełni lata nad jeziorem. Pamiętaj, że ta sama pora roku wygląda inaczej w borze, górach, nad rzeką, na łące, polu, bagnach czy w mieście.
2. Przyjrzyj się oznakom sezonu. Obserwuj rośliny, aktywność zwierząt i procesy zachodzące w danym miejscu. Wiosną śledź rozwój roślin i powrót zwierząt do aktywności, latem — dojrzewanie i obfitość życia, jesienią — przygotowania do zimy, a zimą — sposoby przetrwania chłodu.
3. Rozpoznawaj gatunki i ich zachowania. Wyszukuj rośliny i zwierzęta wymienione w opisach, a następnie sprawdzaj, jak funkcjonują w danym środowisku. Zwróć uwagę na ich zwyczaje, właściwości roślin oraz zależności między organizmami.
4. Porównuj miejsca i pory roku. Sprawdzaj, jak te same zjawiska przebiegają w lesie, nad wodą i w mieście. Zestawiaj obserwacje, aby dostrzec, że przyroda zmienia się w każdym miejscu inaczej.
5. Zapisuj lub rysuj obserwacje. Notuj spostrzeżenia albo narysuj fragment otoczenia. Możesz też wyruszyć na przyrodniczą wyprawę z wybranym bohaterem i szukać śladów życia, skamieniałości lub zmian w krajobrazie.
6. Sprawdź wiedzę w terenie. Wybierz się do lasu, w góry, nad morze, rzekę lub jezioro; odwiedź muzeum albo załóż domową hodowlę fasoli. Obserwuj uważnie, bo przyroda jest obecna także w mieście i mieszkaniu, a codzienne otoczenie kryje wiele odkryć.
7. Uwzględnij wpływ człowieka. Zastanów się, jak rośliny i zwierzęta wpływają na nasze życie oraz jak ludzkie działania zmieniają ich środowisko. Obserwuj z szacunkiem, a napotkanych okazów nie zabieraj ani nie niszcz.