Siew

Wybór odmiany do uprawy

Zastanawiając się nad wyborem odmiany kukurydzy do siewu należałoby uszeregować kryteria wyboru. Ich kolejność powinna być następująca:

•  przeznaczenie - czyli albo na ziarno, albo na kiszonkę. Dobre odmiany ziarnowe to odmiany o korzystnym stosunku masy ziarna do masy reszty rośliny, cechujące się szybkim wysychaniem ziarna na polu (tzw. typ „dry down”), co ułatwiają m.in. luźno ułożone liście okrywowe kolby i cieńsza okrywa owocowo-nasienna ziarniaka. Ponadto, powinny one posiadać kolby osadzone na jednym poziomie, co ułatwia zbiór kombajnowy. Cechą braną pod uwagę powinien być także udział masy ziarna w masie kolby – powinien być jak największy. Na kiszonkę nadają się przede wszystkim odmiany o wysokiej strawności masy organicznej i dużej zawartości energii w części nadziemnej rośliny. Zawartość suchej masy w roślinach powinna zawierać się w przedziale 30-35%, natomiast udział kolb w plonie najlepiej gdyby był wyższy od 50%. Czasami, w ofercie firm są odmiany przeznaczone do obu kierunków użytkowania. Powoli staje się już prawidłowością, że dobre odmiany ziarnowe mogą być z powodzeniem uprawiane na kiszonkę – lecz nigdy odwrotnie. Cenną cechą w obydwu kierunkach użytkowania jest obecność genów „stay green”. Rośliny takiej odmiany, w okresie dojrzewania ziarna mają nadal zielone liście, szczególnie nad kolbą. Liście te nadal asymilują, dostarczając składników pokarmowych do wypełnienia ziarna, podczas gdy liście odmian tradycyjnych są już zaschnięte. Odmiany typu „stay green” plonują wyżej w uprawie na ziarno, a w uprawie na kiszonkę cechują się większą strawnością dzięki przedłużonej zieloności. Ponadto posiadają one zwiększoną odporność na choroby fuzaryjne,

•  wczesność - czyli długość okresu wegetacyjnego – do danego regionu należy dopasować odmiany na podstawie ich klasy wczesności. Jest ona określana tzw. „liczbą FAO”, jest to liczba zawierająca się w przedziale od 100 do 1000. Im ta liczba jest mniejsza, tym odmiana jest wcześniejsza, czyli jej okres wegetacyjny jest krótszy. Dla warunków Polski zalecane są odmiany o wczesności do 300 FAO. Ostatnio podważa się obiektywizm oceny długości wegetacji odmian na podstawie klas wczesności. Proponuje się inne kryteria oceny tej cechy, np. wymagania cieplne. Krytykując ten system oceny, niektóre firmy różnicują także wczesność odmian w zależności od kierunku użytkowania – inna jest przy odmianach kiszonkowych, inna dla ziarnowych. Niezależnie jednak od tych wątpliwości chciałbym szczególnie podkreślić znaczenie wczesności przy wyborze odmiany do uprawy ! Wraz z wczesnością związana jest także plenność kukurydzy – odmiany wczesne, ze zrozumiałych względów (krótszy wzrost i rozwój), wytwarzają niższy plon. Popełnienie błędu wynikającego ze zlekceważenia tego kryterium może mieć poważne skutki – jeśli zostanie wybrana zbyt późna odmiana to nadmiernie duża wilgotność ziarna przy zbiorze spowoduje wzrost nakładów na jego suszenie lub opóźnione osiągnięcie dojrzałości technologicznej do zbioru na kiszonkę. Znacznie opóźni to zbiór (uniemożliwi prawidłowe przygotowanie pola przed zimą, a mrozy zakłócą procesy zakiszania), albo trzeba będzie zebrać kukurydzę w zbyt wczesnej fazie (uzyska się wtedy masę kiszonkową o znacznie mniejszej wartości żywieniowej). Gdy zostanie wybrana za wczesna odmiana niż jest zalecana do danych warunków, rolnik utraci część plonu, którą potencjalnie mógł uzyskać przy wyborze odmiany późniejszej i plenniejszej. Z pewnością pojawi się pytanie, skąd dowiedzieć się jakiej wczesności odmianę należałoby wysiać w danym regionie? Najprościej byłoby uzyskać takie informacje u sąsiadów już uprawiających kukurydzę lub w lokalnych Ośrodkach Doradztwa Rolniczego. Można także skorzystać z wyników doświadczeń porejestrowych prowadzonych na terenie całego kraju przez Polski Związek Producentów Kukurydzy we współpracy z COBORU. Wyniki tych badań są publikowane i udostępniane rolnikom.

•  plenność - czyli poziom plonu ziarna lub poziom plonu nadziemnej części rośliny (masy kiszonkowej). Dane te podają firmy nasienne na podstawie własnych doświadczeń lub częściej wyników uzyskanych z PDO. Zwykle jednak firmy podają dla danej odmiany średni plon dla Polski, na dodatek z wybranego roku. Taka informacja nie zawsze jest wiarygodna, gdyż na poziom plonu wpływ mają także lokalne warunki środowiska i układ warunków pogodowych w danym sezonie wegetacyjnym. W celu obiektywnego porównania odmian należałoby żądać od przedstawiciela firmy danych o plonowaniu odmiany w danym regionie w okresie ostatnich kilku lat. Należałoby także porównać plony odmian w kilku ostatnich latach, aby ocenić „wierność” plonowania – cechę, która przy ostatnio występującej dużej zmienności pogody pomiędzy latami nabiera szczególnie dużego znaczenia,

•  reakcja na warunki środowiska - tolerancja na chłody lub niedobór wilgoci (nieco bardziej odporne są odmiany o ziarnie typu flint ), odporność na wyleganie korzeniowe lub łodygowe (mocny system korzeniowy i sztywna dolna część łodygi), odmiany typu „doubleflex” czyli mające genetycznie uwarunkowaną zwiększoną możliwość adaptacji do zmiennych warunków środowiska – wytwarzają one więcej rzędów ziaren w kolbie w warunkach sprzyjających rozwojowi kukurydzy,

•  podatność na choroby i szkodniki - szczególnie ważna jest odporność na choroby grzybowe takie jak Fusarium, głownia guzowata i pyłkowa, drobna plamistość liści (antraknoza), oraz niektóre szkodniki; ploniarka zbożówka i omacnica prosowianka,

•  pokrój rośliny - odmiany o liściach wzniesionych wertykalnie w stosunku do powierzchni pola, odmiany o piramidalnym układzie ulistnienia lub tzw. „Leafy Reduced Stature”, czyli genotypy o zredukowanej powierzchni blaszek liściowych – wszystkie te typy morfologiczne cechują się zwiększoną penetracją światła w głąb łanu, co umożliwia doświetlenie dolnych liści i wykorzystanie większej ilości promieniowania fotosyntetycznie czynnego. Potencjalnie mogą więc produkować więcej biomasy,

•  cena nasion - powinna być ostatnim kryterium wyboru.

Przed podjęciem decyzji o wyborze odmiany z pewnością cenne będą także informacje pozyskiwane podczas prezentacji polowych organizowanych corocznie w wielu miejscach kraju przez PZPK, pod nazwą „Dni Kukurydzy” (informacje na temat ich terminów podaje prasa rolnicza, telewizja, radio i Internet) gdzie „na żywo” można porównać wiele odmian, zapoznać się także z maszynami, pestycydami, nawozami i technologiami uprawy stosowanymi w produkcji kukurydzy.

Dr Sylwester Lipski

Powrót